NGUYỄN KHUYẾN

Nguyễn Khuyến là người dân có phẩm hóa học trong sạch, tuy vậy ra làm quan nhưng lừng danh là thanh liêm, chủ yếu trực. Các giai thoại đề cập về đời sống cùng sự đính bó của Nguyễn Khuyến đối với nhân dân. Ông là người có tâm hồn rộng mở, giàu xúc cảm trước cuộc sống đời thường và thêm bó với thiên nhiên.Nguyễn Khuyến (chữ Hán: 阮勸), thương hiệu thật là Nguyễn chiến thắng (阮勝) <1>, hiệu Quế Sơn, từ bỏ Miễn Chi, sinh ngày 15 tháng hai năm 1835, tại quê ngoại xã Văn Khế, làng Hoàng Xá, huyện Ý Yên, thức giấc Hà nam Ninh ni là huyện Bình Lục, thức giấc Hà Nam. Quê nội của ông làm việc Xóm Hầu, làng Đức Hồng ni là Phường Trung Lương, Thị làng Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh. Mất ngày 5 tháng 2 năm 1909 tại lặng Đổ.

Bạn đang xem: Nguyễn khuyến

 

Cha Nguyễn Khuyến là Nguyễn Tông Khởi (阮宗起, 1796-1853), thường call là Mền Khởi, đỗ bố khóa tú tài, dạy dỗ học. Bà mẹ là trằn Thị Thoan (陈式湍, 1799-1874), nguyên là bé của nai lưng Công Trạc (陈公鐲), từng đỗ tú tài thời Lê Mạc.

 

Thuở nhỏ, ông cùng Trần Bích San (người thôn Vị Xuyên, đỗ Tam Nguyên năm 1864-1865) là bạn học ở ngôi trường Hoàng gần kề Phạm Văn Nghị. Nguyễn Khuyến nổi tiếng là 1 người thông minh, hiếu học. Năm 1864, Nguyễn Khuyến đỗ đầu cử nhân (tức Giải nguyên) trường Hà Nội. Năm tiếp theo (1865), ông trượt thi Hội yêu cầu phẫn chí, nghỉ ngơi lại đế kinh học ngôi trường Quốc Tử Giám. Đến năm 1871, ông bắt đầu đỗ Hội Nguyên và Đình Nguyên (Hoàng giáp). Từ đó, Nguyễn Khuyến thường được call là Tam Nguyên im Đổ (三元閼堵).

Xem thêm:

 

Năm 1873, ông được bửa làm Đốc Học, rồi thăng Án ngay cạnh tại thức giấc Thanh Hóa. Năm 1877, ông thăng tía Chính tỉnh Quảng Ngãi. Quý phái năm sau, ông bị giáng chức và điều về Huế, giữ một chức quan nhỏ dại với trọng trách toản tu Quốc Sử Quán. Nguyễn lời khuyên quan về lặng Đổ vào mùa thu năm 1884và tắt thở tại đây.

 

Nguyễn Khuyến là người có phẩm hóa học trong sạch, tuy vậy ra có tác dụng quan nhưng lừng danh là thanh liêm, chủ yếu trực. Các giai thoại kể về đời sống cùng sự lắp bó của Nguyễn Khuyến đối với nhân dân. Ông là người dân có tâm hồn rộng lớn mở, giàu xúc cảm trước cuộc sống thường ngày và đính bó với thiên nhiên.

 

*

 

Nguyễn Khuyến

 

 

 

I. CUỘC ÐỜI, THỜI ÐẠI VÀ SỰ NGHIỆP SÁNG TÁC 

1. Cuộc đời

 

 

Nguyễn Khuyến nổi tiếng là 1 người thông minh, hiếu học. 

 

Năm 1864, Nguyễn Khuyến đi thi Hương với đỗ hương nguyên ở trường phái mạnh Ðịnh. 

 

Năm 1871, Thi Hội lần hai, đỗ Hội nguyên cùng thi Ðình đỗ Ðình nguyên. Ông từng thi đỗ Tam nguyên nên bạn ta điện thoại tư vấn Nguyễn Khuyến là Tam nguyên im Ðỗ và có tác dụng quan bên dưới riều trường đoản cú Ðức. 

 

Nguyễn Khuyến là người dân có phẩm chất trong sạch, mặc dù ra làm cho quan nhưng nổi tiếng là thanh liêm, bao gồm trực. Nhiều giai thoại nói về cuộc sống đời sống cùng sự lắp bó của Nguyễn Khuyến so với nhân dân. 

 

Ông là người có tâm hồn rộng mở, giàu cảm xúc trước cuộc sống thường ngày và gắn bó cùng với thiên nhiên. 

 

2. Sự nghiệp

 

Quế tô thi tập khoảng chừng 200 bài bác thơ bằng văn bản Hán và 100 bài bác thơ bằng văn bản Nôm với rất nhiều thể loại không giống nhau . Tất cả bài tác giả viết bằng chữ Hán rồi dịch ra giờ Việt, hoặc ngược lại, ông viết bằng chữ Việt rồi dịch sang chữ Hán. Cả hai loại đều khó khẳng định vì nó cực kỳ điêu luyện. 

 

Trong phần tử thơ Nôm, Nguyễn Khuyến vừa là nhà thơ trào phúng vừa là công ty thơ trữ tình. Còn trong thơ chữ hán việt thì phần nhiều là thơ trữ tình. Nói theo cách khác trên nhị lĩnh vưcï Nguyễn Khuyến phần nhiều thành công. 

 

3. Thời đại

 

Nguyễn Khuyến ra có tác dụng quan giữa cơ hội nước mất đơn vị tan, cơ thứ nhà Nguyễn như sụp đổ trọn vẹn nên giấc mơ trị quốc bình trần thế của ông không thực hiện được. 

 

Lúc này phái mạnh kỳ rơi vào tình thế tay giặc Pháp. Năm 1882, Pháp bắt đầu đánh ra Hà Nội. Năm 1885, chúng tấn công kinh thành Huế. Tởm thành thất thủ, Hàm Nghi xuống chiếu đề nghị Vương, dân chúng hưởng ứng khắp nơi. Nhưng sau cùng phong trào yêu cầu Vương chảy rã. 

 

Có thể nói, sống giữa thời kỳ các trào lưu đấu tranh yêu thương nước bị dập tắt, Nguyễn Khuyến bất lực vị không làm được gì để thay đổi thời cuộc với cũng ko cam tâm làm tay sai đến Pháp nên ông xin cáo quan về ngơi nghỉ ẩn. Từ đó dẫn đến trung khu trạng bất mãn, thuyệt vọng của bên thơ. 

 

II. NỘI DUNG THƠ VĂN NGUYỄN KHUYẾN: 

1.Tấm lòng yêu thương nước khẩn thiết sâu nặng:

1.1. Tứ tưởng yêu nước của Nguyễn Khuyến: 

 

Tư tưởng yêu thương nước của Nguyễn Khuyến trước nhất gắn kiền với bốn tưởng trung quân. Ðây là 1 tư tưởng yêu nước hết sức chân chủ yếu tiến bộ. Nguyễn Khuyến vừa là nhà nho vừa là một trong những ông quan từng hưởng bổng lộc của triều đình bắt buộc tư tưởng trung quân đậm nét. Vào Di chúc, ông biểu đạt rõ quan điểm của mình: 

 

Khi chuyển Thầy nhỏ rước đầu tiên 

Cờ biển cả vua ban ngày trứơc 

 

Sống thân thời kỳ nước mất nhà tan, Nguyễn Khuyến ko đành chú ý đất nứơc lâm vào hoàn cảnh tay giặc, lại không cam trọng tâm ở lại triều đình để làm bù nhìn bắt buộc ông đưa ra quyết định xin cáo quan lại về làm việc ẩn. Lòng Nguyễn Khuyến từng dạt dào bao ý định đau xót về quyết định này: 

 

Khứ quốc khởi vô bằng bối tại, 

Quy gia vị tất tử tôn hiền? 

(Cảm tác) 

Dịch nghĩa: 

Bỏ chức há không anh em ở lại 

Về công ty vị tất con cháu đã khen thay? 

 

Về sau, thời cuộc biến hóa chuyển, những người liên tục từ quan. Nguyễn Khuyến thấy rất rõ họ không phải là người bất tài, mà trái lại, kia là phần nhiều kẻ dũng thoái : 

 

Khả hạnh chư quân năng dũng thoái, 

Vị ưng tốt nhất chức tẫn phi tài 

Bách niên tứ hà vi giả, 

Ngô ấp khâu lăng diệc mỹ tai! 

(Vũ hậu xuân túy cảm thành) 

 

Dịch nghĩa: 

Ðáng mừng chúng ta mạnh dạn dám lui về, 

Ðâu đề nghị là so với chức vụ mình không làm nổi 

Cuộc đời trăm năm xe ngựa có ra tuồng gì, 

Mà ở quê chúng ta gò núi vẫn tươi tắn lắm 

(Cảm hoài sau bữa chén bát xuân sau trận mưa ) 

 

Sau khi cáo quan, Nguyễn Khuyến sống sinh sống làng quê và xem quê nhà như loại nôi, nơi dựa bền vững ch cuộc sống bình dị của mình. Ông sinh sống khiêm tốn, trong sạch, giữ tiết tháo, chan hòa với tất cả người. Ông hay làm các bài thơ dìm vịnh ca tụng vẻ đẹp của những loai hoa, ca tụng công dụng những loài cây, thông qua đó muốn nói đến cái đức của mình. 

 

Nguyễn Khuyến còn nhấn mạnh vấn đề vẻ đẹp trung tâm hồn của con tín đồ nhằm xác minh phẩm chất trong sạch của ông. Ông quan niệm: 

 

Ngoại mạo bất mong như mỹ ngọc 

Tâm trung thường xuyên thủ trường đoản cú kiên kim 

 

Lời ca tụng tiết tháo dỡ của người đàn bà đáng thương trong bài xích thơ mẹ mốc của Nguyễn khuyến có cái gì giống như sự quyết tâm ở trong nhà thơ: 

 

Sạch như nước, white như ngà, vào như tuyết. 

Mảnh gương trinh vằng vặc quyết không nhơ. 

 

Nguyễn Khuyến là người coi trọng danh dự cùng khí tiết nên nhiều lần đơn vị thơ từng trăn trở về sự việc này: 

 

Thế thiết bị kim hựu nhiều kha khảm, 

Lợi cục nan năng quả oán thù vưu. 

Vị té phất tu chung hữu khích, 

Thức nhân thỏa diện tích s bằng ưu. 

(Tiểu thán) 

 

Dịch nghĩa: 

Trên mặt đường đời, nay lại gặp nhiều bứơc gập gềnh, 

Trong cuộc đời khó giữ được không nhiều lời oán thù trách. 

Kẻ phẩy râu mang lại mình, rốt cuộc cũng gây nên hiềm khích, 

Người ta nhổ vào khía cạnh mình chùi đi, đời xưa còn chỉ ra rằng đáng lo. 

(Vài lời than) 

 

Có thể nói, hành động ở ẩn của Nguyễn Khuyến cũng là cách để nhà thơ duy trì phẩm chất của mình. Nhiều bài thơ tiêu biểu có tính chất triết lý cao: Di chúc, vườn Bùi vùng cũ, Vịnh cây tùng, Cây lược đồi mồi, bà mẹ Mốc, Xuân dạ lạm nga, nhân bộ quà tặng kèm theo nhục, tiểu thán... 

 

1.2. Sự niềm nở lo lắngcho khu đất nước: 

 

Thể hiện qua nỗi đau ở trong nhà thơ lúc không làm được gì để thay đổi thời cuộc. Lời thơ thường đượm buồn, đầy nước mắt khi nói đến đất nước: 

 

Ðời loạn fan về như hạt độc 

Tuổi già hình trơn tựa mây côi. 

(Cảm tác) 

 

Sách vở ích gì cho buổi ấy 

Aùo xiêm nghĩ lại thẹn thân già 

(Ngày xuân dặn những con) 

 

Hình ảnh quê hương non sông xuất hiện tại trong thơ ôngkhi trực tiếp, khi gián tiếp, khi cụ thể nhưng hồ hết dưới dạng trữ tình bi đát của bên thơ: 

 

Cố quốc giang sơn chân thảm đạm 

(Hung niên) 

 

Nhất độ đất nước nhất bội bạc đầu 

(Thu tứ) 

 

Nhà thơ từng mượn giờ đồng hồ cuốc kêu để biểu đạt tâm trạng lưu giữ nước domain authority diết, tự khắc khoải của mình. Bài thơ Cuốc kêu c ảm hứng như một lời nỉ non tâm sự, từng làm cho xao xuyến trung khu hồn bao cầm hệ khi gợi ghi nhớ non sông. 

 

Nói chung, âm điệu trong phần nhiều thơ trữ tình của Nguyễn Khyến là buồn. Nghe giờ hát giữa đêm khuya tốt tết đến, xuân về đều khiến cho nhà thơ buồn tê tái: 

 

Xuân về ngày loạn còn lơ láo 

Người gặp khi cùng cũng ngất ngơ, 

 

2. Thái độ phản kháng đối với xã hội thực dân nửa phong kiến

2.1.Ðối cùng với thực dân Pháp: 

 

Ðả kích những việc làm gây tiếng vang ồn ào lúc bấy giờ, lên án hầu như thủ đoạn tách lột mức độ người, sức của của nhân dân. đàn chúng sẽ đẩy hàng ngàn người dân vô tội mang lại chốn ma thiêng nước độc. Bài xích thơ Hội Tây, Hoài cổ, Văn tế Cơ ri vi e(*)â… đã phản ánh yếu tố hoàn cảnh đó bởi bút pháp lúc này trào phúng sâu sắc: 

 

Hỡi ôi! 

Ông sinh sống bê Tây, 

Ông qua bảo hộ. 

Cái tóc ông quăn, 

Cái mũi ông lõ, 

Ðít ông cưỡi lừa, 

Miệng ông húyt chó, 

Lưng ông treo súng lục liên, 

Chân ông đi giầy có mỏ, 

Ông dẹp cờ đen 

Ðể yên con đỏ. 

Ai ngờ: 

Nó bắt được ông, 

Nó chặt mất sỏ. 

Cái đầu ông đâu?

Cái đít ông đó. 

Khốn khổ thân ông 

Ðéo mẹ thân phụ nó 

 

2.2. Ðối với bầy quan lại, đàn me Tây, gái điếm: 

 

Nguyễn Khuyến từng làm cho quan cần đã thấy rõ hiện thực quan trường và thế giới khoa bảng nói tầm thường là đổ nát với thảm hại. 

 

Ngòi bút ông đang vạch trần các mặt xấu xí thối nát của lũ quan lại làm sao là bất tài, vô dụng, dốt nát chỉ nên thứ phỗng đá không rộng không kém, trơ trơ trước sự việc nguyền rủa của dân. 

 

Thái độ của Nguyễn Khuyến rất xong khoát. Ông mắng bọn chúng không kị nể. Bởi lối nói non chửi mát theo kiểu việt nam Nói ngọt mà lại lọt mang đến xương, Nguyễn Khuyến đả kích, châm biếm xỏ ngầm siêu thâm độc. Thậm chí còn khi cần, ông cũng gửi roi quất khỏe mạnh bằng các biện pháp nghệ thuật khác biệt như nghịch chữ, nói láy, dùng từ đa nghĩa, dùng âm của tiếng hán chuyển quý phái từ Việt. 

 

Bồ chứa miệng dân chừng bật cạp, 

Tiên là ý chú mong vòi xu 

Từ kim cương sao chẳng luôn luôn từ bạc 

Không khéo nhưng mà roi nó phết cho 

(Bồ tiên thi) 

 

Các bài xích thơ tiêu biểu: Ông phỗng đá, Lời vợ người hát chèo, Hỏi thăm quan tuần bị mất cướp, bồ tiên thi, tặng ông Ðốc học tập Hà Nam đều là những bài thơ vun mặt chỉ tên phần đông tên quan liêu bất tài, hống hách bởi thái độ châm biếm tố cáo sâu sắc. 

 

Trong bài xích thơ chữ hán Quá quận công Hữu Ðộ sinh từ bỏ hữu cảm là cách biểu hiện khinh bỉ, mỉa mai của Nguyễn Khuyến đả kích thương hiệu Nguyễn Hữu Ðộ, sau thời điểm hắn chết, đi qua sinh trường đoản cú của hắn, công ty thơ nghĩ: 

 

Công tại, tứ thời tập quan tiền đới, 

Ðắc dự giả hỉ, bất dự bi. 

Công khứ, quan tiền đới bất phục tập, 

Hương hỏa tịch tịch hoà ly ly. 

Dản loài kiến đệ nhị vô danh công, 

Triêu tịch huề trượng lai vu ty. 

Trần gian hưng vong đẳng nhàn rỗi sự, 

Bất tri chín suối thùy dữ quy? 

 

Dịch nghĩa: 

Khi ông còn thì áo mũ cân nặng đai tư mùa tấp nập, 

Kẻ được dự vào đó thì mừng, kẻ không được dự thì buồn, 

Sau khi ông mất rồi thì ko thấy mũ áo xúm xít lại nữa, 

Hương lửa vắng tanh tanh, lúa mọc rườm rà. 

Chỉ thấy gồm ông vật dụng nhì không tên 

Sớm nhanh chóng chiều chiều chống gậy vào khu nhà ở ấy. 

Ở đời có lúc thịnh, lúa suy, đó là câu hỏi thường, 

Không biết dưới chín suối hiện giờ ông theo ai? 

(Cảm nghĩ thời điểm qua sinh từ bỏ quận công Nguyễn Hữu Ðộ) 

 

Nhưng chắc rằng đả kích đàn quan lại cay độc nhất là lúc nhà thơ liệt bọn chúng ngang hàng vợ bợm ông xã quan danh phận kia (Ðĩ cầu Nôm) dễ làm cho ta liên hệ đến câu châm ngôn mèo mả kê đồng, là đông đảo tên không ra gì. 

 

Ðặc biệt, ngòi cây viết của Nguyễn Khuyến trầm trồ không vùng nhượng lúc viết về lũ me Tây, gái điếm. Trong một vế câu đối Mừng cô tư Hồng ông viết: 

Có tàn, gồm tán, bao gồm hương án thờ vua gianh giá lẫy lừng bố mươi sáu tỉnh. 

 

Ở một câu đối khác: 

Thôi cũng chớ cõng rắn cắm gà nhà, giàu có chú Bát, no đủ dì Tư, mây nổi đã có lần qua trước mắt 

 

Có thể nói, cũng giống như các công ty thơ thuộc xu hướng hiện thực tố cáo quá trình này, Nguyễn Khuyến đã dính vào hiện tượng rõ ràng để đả kích. Từng bé người, từng hiện tượng kỳ lạ và những vụ việc lố lăng trong làng mạc hội những bị vạch è cổ và biểu hiện rõ phong cách độc đáo của ông. 

 

2.3.Ðối cùng với khoa danh, khoa liền kề thời ấy: 

 

Cũng bị lên án hà khắc vì đông đảo tên quan lại đông đảo xuất thân từ khoa bảng tuy vậy khoa bảng hiện giờ lại mục nát, suy đồi. Nho sĩ không còn sĩ khí, uy nuốm như xưa nữa. Mặc dù vậy nhà Nguyễn nẫn cố bảo trì ba kỳ thi: Thi hương , thi Hội, thi Ðình bắt buộc đã sinh ra mọi ông Nghè, ông Cống. Vị vậy, sự tương phản càng rõ nét. 

 

Nguyễn Khuyến phê phán kĩ năng của xã hội chỉ là những người dân không ra gì. Tất cả danh nhưng mà không thực. Khoác dù: 

Cũng cờ, cũng biển, cũng cân đai 

Cũng gọi ông Nghè tất cả kém ai 

 

Nhưng ông lại tiếc rẻ: 

Chiếc thân xiêm áo sao cơ mà nhẹ 

Cái giá chỉ khoa danh thế new hời 

 

Ấy cụ còn ra dáng mặt đường bệ: 

Ghế tréo lộng xanh ngồi bảnh chọe 

Nghĩ rằng đồ thật hóa đồ gia dụng chơi 

 

Bài thơ gợi ra mối shop tới thân phận phần nhiều kẻ khoa bảng, bọn quan lại làm việc thời kỳ nước mất, đơn vị tan. Ðạo nho sắp đến ngày mạt vận vẫn cơn hấp ăn năn nhưng nhà Nguyễn vẫn cho diễn lại cái trò lều chõng thêm vài chục năm để đào tạo và giảng dạy tiếp tay sai giao hàng cho bộ máy bù nhìn của chúng. 

 

Ông mỉa mai cảnh khoa cử suy đồi, đạo đức nghề nghiệp của kẻ siõ bị tiến công mất trước chi phí tài với danh vọng. Bài xích thơ Thầy vật ve gái goá là một trong ví dụ tiêu biểu: 

Ở góa trần gian nào mấy mụ 

Ði ve trần gian thiếu bỏ ra thầy 

Yêu thầy có muốn cho thầy dạy 

Dạy cháu phải rồi chị em cháu ngây. 

 

3. Một chổ chính giữa hồn giàu cảm xúc yêu thương

3.1. Lòng yêu thiên nhiên và cảnh đồ gia dụng Việt Nam: 

 

Nguyễn đề xuất quan về quê cơ mà ông không hề thoát ly hiện nay thực. Thời gian nào ông cũng say sưa chan hoà cùng với quê hương. Cảnh quan được ông biểu đạt hết sức chân thật và sống động. 

 

- Tả cảnh tư mùa, đặc biệt là cảnh ngày thu thật sắc đẹp sảo, đậm nét. Cảnh ngày thu trong thơ Nguyễn Khuyến không còn ước lệ, trang trọng, khuôn sáo như trong văn chương, giấy tờ mà chỉ là đa số cảnh gần gũi, không còn xa lạ như trời thu, gió thu, ao thu, trăng thu, lá thu … được người sáng tác thi vị hoá hết sức tài tình. Tía bài thơ Thu ẩm, Thu điếu, Thu vịnh đang gợi được cái hồn, loại thần, cái tinh tế của cảnh đồ dùng màu thu, là bố bức tranh rực rỡ về cảnh nông thôn nước ta, nhất là cảnh đồng chiêm trũng miền Bắc. 

 

- Nguyễn Khuyến còn những bài thơ tả cảnh hè (Ðêm mùa hạ) với cảnh xuân (Ngày xuân) siêu độc đáo. 

 

- Những bài xích tả cảnh núi (Vịnh núi An lão), cảnh miếu (Về đùa chùa Ðọi) đều biến hóa những danh lam thắng cảnh của đất nước. 

 

Nguyễn Khuyến chú ý cảnh vật bởi cặp đôi mắt của người thưởng ngoạn và bằng tâm hồn của thi nhân yêu cầu trước vẻ đẹp mắt của quốc gia đã vẽ lên một bức tranh thẩm mỹ tuyệt đẹp. Cảnh sông, núi, trăng, sao, thời tiết, vụ mùa qua cảm thấy của ông gần như trở nên gồm hồn cùng tinh tế. 

 

3.2. Tình cảm của Nguyễn Khuyến: 

3.2.1 Trước số đông nỗi điêu linh đau buồn của nhân dân: 

 

Nguyễn Khuyến là nhà thơ của nông thôn buộc phải viết về nông xóm bằng tất cả tình cảm thân nằm trong quyến luyến. Có thể nói, trái tim ông đã rung lên và một nhịp cùng với trái tim của bạn lao đôïng nghèo.Ôâng vẫn sống với trọng tâm trạng của họ, vui với chiếc vui của họ, buồn với mẫu buồn của mình và ao ước cái họ từng mơ ước. Vày vậy, ông gồm có vần thơ bắt đầu từ tình cảm chân thành của bản thân mình thể hiện vai trung phong trạng nhà thơ lúc nào cũng gắn bó cùng với nhân dân: 

 

Lão làm ái táo, miên tương khởi, 

Tân cốc hàm huyên, phúc tiệm phì 

(Hạ nhật tân tình) 

 

Dịch nghĩa: 

Tằm già thích hợp khô ráo, đương ngủ chuẩn bị trở dậy, 

Lúa bắt đầu ngậm hơi ấm, đòng đòng dần dần mẫn ra. 

(Ngày hè mưa mãi mới tạnh) 

 

Bài thơ đang ghi dìm những cụ thể sinh động và đúng mực về tranh ảnh của cuộc sống. 

Ngoài số đông lo toan đo lường vì công nợ ở trong phòng nông: 

Năm nay cấy cày vẫn chân thua. 

Chiêm mất đằng chiêm mùa mất mùa 

(Chốn quê) 

 

Bức tranh nông làng của Nguyễn Khuyến còn phản nghịch ánh rất nhiều sinh hoạt khác ví như tâm trạng thăng hoa của fan nông dân vào phần nhiều ngày đầu năm mới được mùa được ông ghi nhận: 

 

 

Trong đơn vị rộn rịp gói bánh chưng 

Ngoài cửa bi bô rủ tầm thường thịt 

 

Hoặc cái bi thương của cảnh chợ tết vào trong năm mất mùa đói khổ: 

Dở trời mưa vết mờ do bụi còn rộng rét, 

Nếm rượu tượng đình được mấy ông? 

Hàng quán người về nghe xao xác, 

Nợ nần năm trước hỏi lung tung. 

(Chợ đồng) 

 

3.2.2. Tình cảm so với gia đình, bạn bè làng xóm: 

 

Ông sống khôn xiết chan hoà cùng với gia đình, bạn bè, làng mạc xóm. Phần lớn tình cảm tưởng chừng như thông thường ấy đã đi đến thơ Nguyễn Khuyến cùng với một cực hiếm chân thật, đáng quý. 

 

- Ðối cùng với vợ, ông có tình cảm kính yêu rất đậm đà Câu đối khóc vợ là một trong những tiếng khóc thành tâm của ông đối với vợ. 

Nhà chỉn cũng nghèo thay, dựa vào được bà xuất xắc làm, hay có tác dụng thắt sườn lưng có que,xắn đầm quai cồng, toàn bộ chân đăm đá chân chiêu, vì tớ che chở trong phần lớn việc. 

Bà đi đâu vội mấy, làm cho lão vất vơ, vất vưởng búi tóc củ hành, buông quần lá toạ,gật gù tay đũa sờ tay chén, thuộc ai kể lể chuyện trăm năm 

 

- Ðối với con,ông rất thương yêu và quý trọng những con. Lo lắng khuyên nhủ các con sinh sống làm người hữu ích mang đến xã hội, thấy những con lơ là việc đèn sách, ông lý giải rất chí tình: 

 

Hoàn cư bất mãn cửu cao thổ, 

Tố nghiệp thư tha tốt nhất thúc thư. 

Nhi tào hoặc khả quá ngô chí, 

Bút nghiêng vô hoang đạo, thúc, sơ. 

(Xuân nhật thị chư nhi (I) ) 

 

Dịch nghĩa: 

Khu nhà ở quây quần, ko đầy chín sào đất, 

Nghiệp cũ chẳng tất cả gì xung quanh một bó sách 

Các con nối chí thân phụ nên biết 

Bút nghiêng hãy nhờ rằng lúa, đậu, cà 

(Ngày xuân dặn các con (I) ) 

 

- Ông không chỉ có viết về mái ấm gia đình mà còn làm câu đối, làm cho thơ để khuyến mãi bác thông gia, bác hàng xóm, một anh mặt hàng thịt, một chú thợ nhuộm, thợ rèn... Bài nào cũng chân tình giản dị. 

 

- Ông còn viết thơ thăm hỏi động viên bạn bè, bỏ hết hầu như khuôn sáo ước kỳ, lời thơ xuúat phát từ tấm lòng thành của ông (Khóc Dương Khuê, Nước lụt thăm chúng ta ... ). Trước cái chết của bạn, Nguyễn Khuyến làm thơ biểu thị tâm trạng nhức xót của mình: 

 

Kể tuổi tôi còn rộng tuổi bác, 

Tôi lại nhức trước bác vài ngày. 

Làm sao bác vội về ngay, 

Chợt nghe tôi bỗng chân tay rụng rời! 

Ai chả biết chán đời là phải, 

Sao vội vã đã mãi lên tiên? 

Rượu ngon không có bạn hiền, 

Không mua, chưa phải không tiền, không mua 

(Khóc Dương Khuê) 

 

III.NGHỆ THUẬT THƠ VĂN NGUYỄN KHUYẾN: 

1. Ngôn ngữ

1.1. Ðặc điểm chung: 

 

Ngôn ngữ thơ Nguyễn Khuyến rất phong phú không các trong bí quyết nói mà hơn nữa rất mỹ lệ, quyến rũ trong bí quyết miêu tả. 

 

Nguyễn Khuyến còn tồn tại biệt tài khai quật khả năng biểu đạt của tự ghép rất độc đáo:Thấp le te, đóm lập lòe, tẻo teo, ve ve, tênh nghếch, xóm nhàng, khỏe khoắn khoe… 

 

Năm gian nhà cỏ thấp le te 

Ngõ về tối đêm sâu đóm lập lòe 

(Thu ẩm) 

 

Nhiều danh từ, các phương pháp nói, rất nhiều thành ngữ, tục ngữ được dùng ở nông xã được ông áp dụng khá thành thạo: xôi bánh trâu heo, bằng hữu làng xóm,văn dẻo như chão, người ba đấng, của bố loài. 

 

Ông có làm một bài xích thơ cùng tên cùng với câu châm ngôn dân gian Nhất vợ nhì trời để lý giải vì sao như vậy: 

Trời dẫu yêu mà lại vì bao gồm phận 

Vợ nhưng vụng dở hơi đếch ăn uống ai. 

Cớ sao bà xã lại hơn trời nhỉ? 

Vợ chỉ hơn trời có cái chai! 

 

Ông tiếp tục truyền thống học tập ca dao, tục ngữ của những nhà thơ Nôm những thế kỷ trước, dẫu vậy ông bao gồm lối sáng chế riêng. 

 

Ca dao gồm câu Gái có ông chồng như gông đeo cổ thì bên thơ làm bài xích thơ ý muốn lấy ông xã phát triển dòng tứ ngược lại: 

Mới biết có ck như có cánh 

Giang sơn cáng đáng nhẹ bởi lông. 

 

1.2. Ngôn ngữ trào phúng: 

 

Ngôn ngữ trào phúng của Nguyễn Khuyến thanh thanh hóm hỉnh, nhiều cung bậc. Trào phúng của Nguyễn Khuyến khởi sắc riêng không giống như Hồ Xuân Hương xuất xắc Tú Xương là đánh một chiếc cho biết. Loại cười của ông đối với kẻ thù tuy bao gồm cay tuy nhiên không độc địa bốp chát, tuy nhiên ông ông có so sánh cờ nước Pháp với váy đầm phụ nữ: 

Ba vuông phất phắn cờ cất cánh dọc 

Một bức tung hoành váy xắn ngang 

(Lấy Tây) 

 

Ông bao gồm biệt tài, cường điệu và chơi chữ cực kỳ tài tình: 

Văn tốt chữ giỏi ra tuồng 

Văn dẻo như chão chữ vuông như hòm 

Vẽ thầy như vẽ nhỏ tôm 

Vẽ tay ngoái cám, vẽ mồm húp tương. 

(Ðùa chế ông Ðồ Cự Lộc) 

 

Hoặc loại dí dỏm của câu đối đầu năm viết dùm bạn hàng thịt: 

Tứ thời chén bát tiết canh bình thường thủy 

Ngạn liễu đôi nhân tình dục điểm trang 

 

Các bài bác thơ tiêu biểu: Than già, bác đến nghịch nhà, từ bỏ trào, láng đè cô đầu, Tạ lại gnười mang lại hoa trà, rước tây, Ðùa chế ông đồ gia dụng Cự Lộc, Câu đối tết… đông đảo là phần đông vần thơ trào phúng độc đáo và khác biệt của Nguyễn Khuyến. 

 

1.2. Ngôn ngữ tả cảnh: 

 

Nguyễn Khuyến rất thành công xuất sắc trong việc biểu đạt cảnh nhan sắc thiên nhiên. Thơ du vịnh cùng thơ tứ mùa không chỉ tả cảnh nhưng mà còn miêu tả tâm trạng ở trong nhà thơ. 

 

Ngôn ngữ tả cảnh rất bao gồm xác, phương pháp chọn chữ , dùng từ đam mê hợp, từ ngữ thường che láy giàu nhạc điệu, có công dụng gợi tả cao. 

 

Sử dụng vốn ngôn ngữ bình dân nhưng không còn rơi vào sự thô tục hóa, cảnh nào cũng được vẽ, được đụng khắc diệu huyền đạt đến hơn cả nghệ thuật. 

 

2. Hình ảnh:

 

Hình ảnh sử dụng thường đối chọi sơ, khêu gợi miêu tả qua những cụ thể thật bình dị, sống động. Nó có mức giá trị nâng các câu thơ làm cho tăng sức biểu cảm. Hình hình ảnh hoa nở, trăng trôi, dòng thuyền rẻ thoáng, bé bỏng tẻo teo, ngõ trúc xung quanh co, phải chăng le te, đóm lập lòe… đầy mức độ sống. 

 

Thơ ông tất cả sự kết hợp hài hòa giữa âm nhạc và color gợi cảm xúc vừa coi tranh thủy khoác vừa nghe thơ Ðường. 

 

Aâm thanh của giờ đồng hồ muỗi, giờ dế, tiếng gnỗng, giờ trâu thở, tiếng hạc bay, giờ đồng hồ chó sủa, tiếng sóng vỗ đã lột tả được đặc điểm của nước ngoài cảnh và chổ chính giữa lý: 

 

Bóng thuyền thập thò dờn bên trên vách 

Tiếng sóng long bong vỗ trước nhà 

(Vịnh lụt) 

 

Màu sắc tuyệt diệu có công dụng gợi tả cao: màu xanh lá cây của nước, màu xanh của trời, xanh, xanh của ngọc, xanh của tre, xanh của bèo, red color hoe của mắt, màu sương chiều, sáng màu của trăng đã chế tạo ra nên màu sắc đậm nhạt, mờ ảo thanh đạm, yên lẽ. Làn ao lấp lánh bóng trăng loe dễ gây tuyệt hảo thị giác. 

 

Nguyễn Khuyến là bậc thầy trong việc sử dụng ngôn ngữ và hình hình ảnh nhất là trong câu hỏi tả cảnh sắc thiên nhiên. Ông được ca ngợi là công ty thơ của xã cảnh việt nam vì phần nhiều cảnh, người, đồ vật qua cảm thấy của ông phần đa đậm đà phong vị của quê hương đất nước. Nguyễn Khuyến đã bao gồm những cống hiến quan trọng làm cho ngôn từ đi tiếp giáp với đời sống và ông đã thành công trong việc chuyển loại tinh túy của đời hay thành thơ. 

 

IV.KẾT LUẬN: 

 

Nguyễn Khuyến là bên thơ tài năng năng về các mặt. Thơ trào phúng của ông bao giờ cũng từ bỏ nhiên, tươi tắn khiến cho những nụ cười nhẹ nhàng, thanh nhã, ý vị; Thơ tả cảnh tả tình có cái dịu nhàng, mềm mại thanh thoát, ý tứ ngay sát gũi, chất liệu lấy từ cuộc sống thường ngày nông thôn. 

 

Nguyễn Khuyến đã thành công xuất sắc trong việc sử dụng ngữ điệu dân tộc, trong vấn đề tả cảnh quan thiên nhiên. Ông xứng đáng là công ty thơ khủng của nền văn học Việt Nam. 

 

(Sưu tầm)

 

NGUYỄN KHUYẾN 

(1835-1909)

 

 

I. CUỘC ÐỜI, THỜI ÐẠI VÀ SỰ NGHIỆP SÁNG TÁC 

1. Cuộc đời

 

 

Nguyễn Khuyến nổi tiếng là một trong người thông minh, hiếu học. 

 

Năm 1864, Nguyễn Khuyến đi thi Hương và đỗ giải nguyên ở trường phái mạnh Ðịnh. 

 

Năm 1871, Thi Hội lần hai, đỗ Hội nguyên cùng thi Ðình đỗ Ðình nguyên. Ông từng thi đỗ Tam nguyên nên bạn ta điện thoại tư vấn Nguyễn Khuyến là Tam nguyên lặng Ðỗ và có tác dụng quan dưới riều tự Ðức. 

 

Nguyễn Khuyến là người có phẩm chất trong sạch, tuy nhiên ra làm quan nhưng danh tiếng là thanh liêm, bao gồm trực. Những giai thoại nhắc về cuộc sống đời sống với sự đính bó của Nguyễn Khuyến so với nhân dân. 

 

Ông là người dân có tâm hồn rộng lớn mở, giàu cảm xúc trước cuộc sống đời thường và thêm bó cùng với thiên nhiên. 

 

2. Sự nghiệp

 

Quế tô thi tập khoảng 200 bài xích thơ bằng văn bản Hán và 100 bài xích thơ bằng văn bản Nôm với rất nhiều thể loại khác biệt . Có bài người sáng tác viết bằng chữ Hán rồi dịch ra giờ đồng hồ Việt, hoặc ngược lại, ông viết bằng chữ Việt rồi dịch lịch sự chữ Hán. Cả hai nhiều loại đều khó xác định vì nó hết sức điêu luyện. 

 

Trong bộ phận thơ Nôm, Nguyễn Khuyến vừa là đơn vị thơ trào phúng vừa là bên thơ trữ tình. Còn trong thơ tiếng hán thì hầu hết là thơ trữ tình. Nói theo cách khác trên nhì lĩnh vưcï Nguyễn Khuyến đông đảo thành công. 

 

3. Thời đại

 

Nguyễn Khuyến ra làm quan giữa cơ hội nước mất công ty tan, cơ thứ nhà Nguyễn như sụp đổ trọn vẹn nên giấc mơ trị quốc bình dương gian của ông không thực hiện được. 

 

Lúc này nam giới kỳ lâm vào tình thế tay giặc Pháp. Năm 1882, Pháp bước đầu đánh ra Hà Nội. Năm 1885, chúng tiến công kinh thành Huế. Ghê thành thất thủ, Hàm Nghi xuống chiếu bắt buộc Vương, quần chúng hưởng ứng mọi nơi. Nhưng cuối cùng phong trào buộc phải Vương chảy rã. 

 

Có thể nói, sống giữa thời kỳ các trào lưu đấu tranh yêu nước bị dập tắt, Nguyễn Khuyến bất lực do không làm cho được gì để biến hóa thời cuộc với cũng ko cam trung tâm làm tay sai mang đến Pháp nên ông xin cáo quan về sinh hoạt ẩn. Từ kia dẫn đến trung tâm trạng bất mãn, thuyệt vọng của nhà thơ. 

 

II. NỘI DUNG THƠ VĂN NGUYỄN KHUYẾN: 

1.Tấm lòng yêu nước tha thiết sâu nặng:

1.1. Tứ tưởng yêu nước của Nguyễn Khuyến: 

 

Tư tưởng yêu thương nước của Nguyễn Khuyến trước tiên gắn kiền với bốn tưởng trung quân. Ðây là 1 trong những tư tưởng yêu nước hết sức chân thiết yếu tiến bộ. Nguyễn Khuyến vừa là công ty nho vừa là 1 trong ông quan liêu từng hưởng trọn bổng lộc của triều đình buộc phải tư tưởng trung quân đậm nét. Vào Di chúc, ông biểu lộ rõ cách nhìn của mình: 

 

Khi đưa Thầy bé rước đầu tiên 

Cờ biển khơi vua ban ngày trứơc 

 

Sống giữa thời kỳ nước mất bên tan, Nguyễn Khuyến ko đành quan sát đất nứơc lâm vào tình thế tay giặc, lại ko cam vai trung phong ở lại triều đình để làm bù nhìn phải ông đưa ra quyết định xin cáo quan lại về ngơi nghỉ ẩn. Lòng Nguyễn Khuyến từng dạt dào bao ý định đau xót về ra quyết định này: 

 

Khứ quốc khởi vô bằng bối tại, 

Quy hương liệu gia vị tất tử tôn hiền? 

(Cảm tác) 

Dịch nghĩa: 

Bỏ chức há không đồng đội ở lại 

Về bên vị tất con cháu đang khen thay? 

 

Về sau, thời cuộc đổi thay chuyển, nhiều người liên tục từ quan. Nguyễn Khuyến thấy rất rõ ràng họ không phải là kẻ bất tài, mà trái lại, đó là các kẻ dũng thoái : 

 

Khả hạnh chư quân năng dũng thoái, 

Vị ưng độc nhất chức tẫn phi tài 

Bách niên tứ hà vi giả, 

Ngô ấp khâu lăng diệc mỹ tai! 

(Vũ hậu xuân túy cảm thành) 

 

Dịch nghĩa: 

Ðáng mừng các bạn mạnh dạn dám lui về, 

Ðâu phải là đối với chức vụ bản thân không làm nổi 

Cuộc đời trăm năm xe con ngữa có ra trò gì, 

Mà sinh hoạt quê bọn họ gò núi vẫn tươi sáng lắm 

(Cảm hoài sau bữa bát xuân sau trận mưa ) 

 

Sau lúc cáo quan, Nguyễn Khuyến sống nghỉ ngơi làng quê và xem quê hương như loại nôi, khu vực dựa bền vững và kiên cố ch cuộc sống thường ngày bình dị của mình. Ông sống khiêm tốn, vào sạch, duy trì tiết tháo, chan hòa với tất cả người. Ông hay làm các bài thơ dìm vịnh ca ngợi vẻ đẹp của các loai hoa, mệnh danh công dụng các loài cây, thông qua đó muốn nói đến cái đức của mình. 

 

Nguyễn Khuyến còn nhấn mạnh vấn đề vẻ đẹp tâm hồn của con fan nhằm xác định phẩm chất trong sáng của ông. Ông quan niệm: 

 

Ngoại mạo bất cầu như mỹ ngọc 

Tâm trung thường thủ trường đoản cú kiên kim 

 

Lời ca tụng tiết túa của người bọn bà đáng buồn trong bài xích thơ người mẹ mốc của Nguyễn khuyến gồm cái gì y hệt như sự quyết tâm trong phòng thơ: 

 

Sạch như nước, white như ngà, vào như tuyết. 

Mảnh gương trinh vằng vặc quyết ko nhơ. 

 

Nguyễn Khuyến là bạn coi trọng danh dự và khí tiết buộc phải nhiều lần đơn vị thơ từng trằn trọc về sự việc này: 

 

Thế đồ gia dụng kim hựu đa kha khảm, 

Lợi viên nan năng quả ân oán vưu. 

Vị xẻ phất tu thông thường hữu khích, 

Thức nhân thỏa diện tích bằng ưu. 

(Tiểu thán) 

 

Dịch nghĩa: 

Trên con đường đời, nay lại chạm mặt nhiều bứơc gập gềnh, 

Trong cuộc đời khó duy trì được ít lời oán trách. 

Kẻ phẩy râu đến mình, rốt cuộc cũng tạo ra hiềm khích, 

Người ta nhổ vào mặt mình chùi đi, đời xưa còn chỉ ra rằng đáng lo. 

(Vài lời than) 

 

Có thể nói, hành vi ở ẩn của Nguyễn Khuyến cũng là cách để nhà thơ giữ lại phẩm hóa học của mình. Nhiều bài bác thơ tiêu biểu có đặc thù triết lý cao: Di chúc, vườn Bùi vùng cũ, Vịnh cây tùng, Cây lược đồi mồi, chị em Mốc, Xuân dạ lạm nga, nhân tặng nhục, tiểu thán... 

 

1.2. Sự thân yêu lo lắngcho đất nước: 

 

Thể hiện qua nỗi đau ở trong nhà thơ khi không làm được gì để thay đổi thời cuộc. Lời thơ thường xuyên đượm buồn, đầy nước mắt khi nói tới đất nước: 

 

Ðời loạn fan về như phân tử độc 

Tuổi già hình nhẵn tựa mây côi. 

(Cảm tác) 

 

Sách vở ích gì đến buổi ấy 

Aùo xiêm nghĩ lại thẹn thân già 

(Ngày xuân dặn những con) 

 

Hình ảnh quê hương đất nước xuất hiện tại trong thơ ôngkhi trực tiếp, khi loại gián tiếp, khi rõ ràng nhưng hầu hết dưới dạng trữ tình bi đát của nhà thơ: 

 

Cố quốc sơn hà chân thảm đạm 

(Hung niên) 

 

Nhất độ giang sơn nhất bạc bẽo đầu 

(Thu tứ) 

 

Nhà thơ từng mượn giờ đồng hồ cuốc kêu để diễn tả tâm trạng ghi nhớ nước domain authority diết, tự khắc khoải của mình. Bài bác thơ Cuốc kêu c ảm hứng như một lời nỉ non tâm sự, từng làm xao xuyến trung ương hồn bao cố gắng hệ lúc gợi nhớ non sông. 

 

Nói chung, âm điệu trong phần lớn thơ trữ tình của Nguyễn Khyến là buồn. Nghe giờ đồng hồ hát giữa tối khuya tuyệt tết đến, xuân về đều khiến cho nhà thơ bi đát tê tái: 

 

Xuân về ngày loạn còn lơ láo 

Người gặp mặt khi cùng cũng chết giả ngơ, 

 

2. Thể hiện thái độ phản kháng so với xã hội thực dân nửa phong kiến

2.1.Ðối với thực dân Pháp: 

 

Ðả kích những việc làm tạo tiếng vang ồn ã lúc bấy giờ, lên án đông đảo thủ đoạn bóc lột mức độ người, mức độ của của nhân dân. Bọn chúng vẫn đẩy hàng chục ngàn người dân vô tội mang đến chốn ma thiêng nước độc. Bài xích thơ Hội Tây, Hoài cổ, Văn tế Cơ ri vi e(*)â… vẫn phản ánh yếu tố hoàn cảnh đó bởi bút pháp lúc này trào phúng sâu sắc: 

 

Hỡi ôi! 

Ông ở bê Tây, 

Ông qua bảo hộ. 

Cái tóc ông quăn, 

Cái mũi ông lõ, 

Ðít ông cưỡi lừa, 

Miệng ông húyt chó, 

Lưng ông treo súng lục liên, 

Chân ông đi giày có mỏ, 

Ông dẹp cờ đen 

Ðể yên bé đỏ. 

Ai ngờ: 

Nó bắt được ông, 

Nó chặt mất sỏ. 

Cái đầu ông đâu?

Cái lỗ hậu môn ông đó. 

Khốn khổ thân ông 

Ðéo mẹ phụ vương nó 

 

2.2. Ðối với bọn quan lại, bọn me Tây, gái điếm: 

 

Nguyễn Khuyến từng làm cho quan yêu cầu đã thấy rõ hiện tại quan trường và nhân loại khoa bảng nói phổ biến là đổ nát với thảm hại. 

 

Ngòi bút ông sẽ vạch trần những mặt xấu xí thối nát của bọn quan lại nào là bất tài, vô dụng, dốt nát chỉ là thứ phỗng đá không rộng không kém, trơ trơ trước sự nguyền rủa của dân. 

 

Thái độ của Nguyễn Khuyến rất xong xuôi khoát. Ông mắng bọn chúng không kị nể. Bởi lối nói đuối chửi mát theo kiểu nước ta Nói ngọt cơ mà lọt cho xương, Nguyễn Khuyến đả kích, châm biếm xỏ ngầm khôn cùng thâm độc. Thậm chí là khi cần, ông cũng đưa roi quất khỏe mạnh bằng các biện pháp nghệ thuật độc đáo như đùa chữ, nói láy, dùng từ nhiều nghĩa, sử dụng âm của chữ thời xưa chuyển sang từ Việt. 

 

Bồ chứa miệng dân chừng bật cạp, 

Tiên là ý chú hy vọng vòi xu 

Từ đá quý sao chẳng luôn luôn từ bạc 

Không khéo cơ mà roi nó phết cho 

(Bồ tiên thi) 

 

Các bài xích thơ tiêu biểu: Ông phỗng đá, Lời bà xã người hát chèo, Hỏi du lịch thăm quan tuần bị mất cướp, nhân tình tiên thi, khuyến mãi ông Ðốc học tập Hà Nam đầy đủ là những bài bác thơ vạch mặt chỉ tên phần đông tên quan tiền bất tài, hống hách bởi thái độ châm biếm tố giác sâu sắc. 

 

Trong bài bác thơ chữ thời xưa Quá quận công Hữu Ðộ sinh từ hữu cảm là cách biểu hiện khinh bỉ, mỉa mai của Nguyễn Khuyến đả kích tên Nguyễn Hữu Ðộ, sau thời điểm hắn chết, trải qua sinh tự của hắn, đơn vị thơ nghĩ: 

 

Công tại, tứ thời tập quan đới, 

Ðắc dự đưa hỉ, bất dự bi. 

Công khứ, quan lại đới bất phục tập, 

Hương hỏa tịch tịch hoà ly ly. 

Dản kiến đệ nhị vô danh công, 

Triêu tịch huề trượng lai vu ty. 

Trần gian hưng phế đẳng nhàn rỗi sự, 

Bất tri chín suối thùy dữ quy? 

 

Dịch nghĩa: 

Khi ông còn thì áo mũ cân đai tứ mùa tấp nập, 

Kẻ được dự vào kia thì mừng, kẻ không được dự thì buồn, 

Sau khi ông mất rồi thì không thấy nón áo xúm xít lại nữa, 

Hương lửa vắng tanh, lúa mọc rườm rà. 

Chỉ thấy có ông lắp thêm nhì không tên 

Sớm mau chóng chiều chiều kháng gậy vào căn nhà ấy. 

Ở đời có những lúc thịnh, lúa suy, kia là bài toán thường, 

Không biết dưới chín suối hiện giờ ông theo ai? 

(Cảm nghĩ lúc qua sinh từ bỏ quận công Nguyễn Hữu Ðộ) 

 

Nhưng có lẽ đả kích bọn quan lại cay độc nhất là lúc nhà thơ liệt bọn chúng ngang hàng bà xã bợm chồng quan danh phận đó (Ðĩ cầu Nôm) dễ làm ta liên can đến câu châm ngôn mèo mả con gà đồng, là những tên ko ra gì. 

 

Ðặc biệt, ngòi cây viết của Nguyễn Khuyến tỏ ra không vùng nhượng khi viết về lũ me Tây, gái điếm. Vào một vế câu đối Mừng cô tư Hồng ông viết: 

Có tàn, bao gồm tán, tất cả hương án thờ vua quý giá lẫy lừng cha mươi sáu tỉnh. 

 

Ở một câu đối khác: 

Thôi cũng đừng cõng rắn cắm gà nhà, giàu có chú Bát, phong phú dì Tư, mây nổi đã có lần qua trước mắt 

 

Có thể nói, tương tự như các công ty thơ thuộc khuynh hướng hiện thực tố cáo quy trình tiến độ này, Nguyễn Khuyến đã phụ thuộc vào hiện tượng cụ thể để đả kích. Từng bé người, từng hiện tượng kỳ lạ và những sự việc lố lăng trong xóm hội mọi bị vạch è và bộc lộ rõ phong cách khác biệt của ông.